Rijk verleden
Nederland kent al 7000 jaar een landbouwcultuur. Deze landbouwcultuur heeft zich gedurende vele jaren uitgebreid ten koste van de ‘woeste’ gronden en natuurlijke landschappen, tot deze vrijwel geheel verdwenen waren. In de plaats daarvan ontstond geleidelijk aan het meest gevarieerde, kleinschalige boerenlandschap in Europa.
Per landstreek verschilden niet alleen de boerderijen, het soort vee of het gewas, maar ook de kavelafbakeningen. Zo lagen de stolpboerderijen van Noord-Holland te midden van sloten. Saksische boerderijen in Twente werden omringd door houtwallen en de Zuid-Limburgse vakwerkhoeves door geschoren hagen. Dit indrukwekkende labyrint van sloten, houtwallen, heggen, graften, bomenrijen en dijkjes, tuunwallen, akkerranden en elzenhagen vormde een enorme landschappelijke rijkdom. Stafkaarten uit 1900 tonen een fijnmazig netwerk van ruim 450.000 kilometer van deze kavelafbakeningen. Vrijwel heel Nederland was ermee bedekt. Bovendien was dit landschap verrassend goed toegankelijk door een fijnmazig netwerk van karrensporen, kerkepaden, veldwegen, lanen en waterwegen.
In het boerenlandschap vonden bijna alle inheemse plant- en diersoorten een onderkomen: vissen, vlinders, vogels, vleermuizen en kruipend gedierte als zoogdieren, amfibieën, reptielen, geleedpotigen, slakken (naakt en met huis), bomen, struiken, mossen en korstmossen, schimmels, zwammen en elfenbankjes. Geen wolven en beren – die ruimden mét de oernatuur het veld – maar veel van wat tegenwoordig bij wet beschermd is, floreerde in dit door de mens gemaakte landschap en vaak in verbluffend hoge dichtheden.
Mooie landschappen weggevaagd
De landbouw maakte een einde aan de oernatuur. En op haar beurt maakte de industriële revolutie een einde aan het natuurrijke agrarische cultuurlandschap. Duizenden jaren geschiedenis en eeuwenoude tradities werden door de modernisering weggevaagd. Ruilverkavelingen, wegenaanleg, stedelijke uitbreidingen en delfstofwinning hebben weinig overgelaten van één van de mooiste landen van Europa: Nederland! Naast Oost-Europa is nergens zó rigoureus met het landschap omgesprongen als in ons eigen land.
Tegenwoordig zijn de schamele resten van het cultuurlandschap in reservaten opgeborgen. Of ze worden een beetje overeind gehouden door boeren met een karige subsidie van de overheid – die vaak niet eens de kosten dekt. Bovendien gelden er voor de boeren steeds meer regels die hun vrijheidsgevoel wel heel erg op de proef stelt. |
